ZAŁOŻENIA DO STATUTU STOWARZYSZENIA II (wersja rozszerzona)
1. Misja Stowarzyszenia
- Nadrzędnym celem Stowarzyszenia jest ochrona, zachowanie, dokumentowanie i kontynuowanie pierwotnej idei, dziedzictwa, dorobku i koncepcji Muzeum Książki Artystycznej w Łodzi (MKA).
- Punktem odniesienia dla określenia „pierwotnej idei MKA” jest pierwsze 30 lat istnienia i działalności MKA.
- Nie chodzi wyłącznie o formalne dokumenty założycielskie, lecz o rzeczywisty sposób funkcjonowania MKA, jego działalność, wartości, idee, program, dorobek oraz praktyki, które ukształtowały jego tożsamość w pierwszych 30 latach.
- Stowarzyszenie ma pełnić rolę strażnika ciągłości ideowej i dziedzictwa MKA, niezależnie od późniejszych zmian organizacyjnych, prawnych, własnościowych, instytucjonalnych, finansowych czy personalnych.
---
2. Pierwotna idea MKA jako okres odniesienia
- Pierwsze 30 lat działalności MKA stanowi podstawowy materiał źródłowy do określenia jego pierwotnej idei.
- Przy ustalaniu tej idei należy brać pod uwagę w szczególności:
- działalność MKA;
- działalność i dorobek jego założycieli, twórców i współtwórców;
- realizowane projekty;
- działalność artystyczną;
- działalność muzealną;
- działalność edukacyjną;
- działalność badawczą;
- działalność wydawniczą;
- funkcjonowanie warsztatów i pracowni;
- stosowane technologie i tradycyjne techniki;
- zbiory, archiwa, maszyny, urządzenia i wyposażenie;
- publikacje, katalogi i materiały dokumentacyjne;
- świadectwa osób związanych z MKA;
- sposób funkcjonowania MKA jako żywego ośrodka kultury.
- Pierwotna idea nie powinna być definiowana na podstawie pojedynczego dokumentu lub pojedynczego wydarzenia, lecz na podstawie możliwie pełnego obrazu pierwszych 30 lat działalności MKA.
---
3. Ochrona dziedzictwa MKA
Stowarzyszenie ma chronić zarówno materialne, jak i niematerialne dziedzictwo MKA, w szczególności:
- historię MKA;
- jego zbiory;
- archiwa;
- dokumentację;
- publikacje;
- wyposażenie;
- maszyny i urządzenia;
- narzędzia;
- matryce;
- czcionki i formy drukarskie;
- tradycyjne technologie;
- wiedzę i umiejętności;
- metody pracy;
- dorobek artystyczny;
- dorobek naukowy;
- dorobek edukacyjny;
- dorobek technologiczny;
- dorobek organizacyjny;
- pamięć o osobach związanych z MKA.
---
4. Ochrona dorobku założycieli i twórców
Stowarzyszenie powinno chronić i dokumentować dorobek osób, które stworzyły, rozwijały i współtworzyły MKA.
Dotyczy to w szczególności:
- dorobku artystycznego;
- dorobku intelektualnego;
- dorobku naukowego;
- dorobku edukacyjnego;
- dorobku technologicznego;
- dorobku organizacyjnego;
- dokumentacji ich działalności;
- pamięci o tych osobach.
---
5. Zachowanie koncepcji „żywego muzeum”
Jednym z podstawowych elementów pierwotnej idei MKA jest traktowanie go jako żywego muzeum, a nie wyłącznie miejsca przechowywania eksponatów.
Stowarzyszenie powinno działać na rzecz zachowania:
- praktycznego charakteru MKA;
- działających lub możliwych do uruchomienia historycznych technologii;
- warsztatów i pracowni;
- praktycznego przekazywania wiedzy;
- edukacji poprzez bezpośredni kontakt z technologią i rzemiosłem;
- połączenia muzeum, sztuki, edukacji, badań i praktyki;
- międzypokoleniowego przekazywania wiedzy i umiejętności.
---
6. Ochrona książki artystycznej i tradycyjnych technik
Stowarzyszenie powinno wspierać i chronić dziedzictwo związane z:
- książką artystyczną;
- drukiem;
- typografią;
- papiernictwem;
- introligatorstwem;
- tradycyjnymi technikami drukarskimi;
- technologiami związanymi z produkcją książki;
- artystycznym wykorzystaniem technik historycznych.
---
7. Dokumentowanie i archiwizacja
Stowarzyszenie powinno systematycznie dokumentować historię i dziedzictwo MKA poprzez:
- tworzenie archiwum;
- gromadzenie dokumentów;
- gromadzenie fotografii;
- gromadzenie nagrań audio i wideo;
- digitalizację materiałów;
- tworzenie katalogów;
- tworzenie baz danych;
- tworzenie cyfrowych repozytoriów;
- dokumentowanie relacji świadków i osób związanych z MKA;
- dokumentowanie zmian zachodzących w MKA.
Szczególne znaczenie powinno mieć zabezpieczenie materiałów dotyczących pierwszych 30 lat MKA.
---
8. Ocena zmian dotyczących MKA
Stowarzyszenie powinno mieć możliwość analizowania i publicznego przedstawiania stanowiska dotyczącego zmian zachodzących w MKA.
W szczególności należy umożliwić ocenę:
czy konkretna zmiana dotycząca MKA jest zgodna z jego pierwotną ideą ukształtowaną w pierwszych 30 latach istnienia.
Ocena może dotyczyć zmian:
- organizacyjnych;
- prawnych;
- własnościowych;
- instytucjonalnych;
- finansowych;
- programowych;
- artystycznych;
- edukacyjnych;
- technologicznych;
- dotyczących zbiorów;
- dotyczących archiwów;
- dotyczących wyposażenia;
- dotyczących sposobu funkcjonowania MKA;
- dotyczących jego tożsamości i charakteru.
Stowarzyszenie nie ma zastępować organów zarządzających MKA, lecz monitorować, analizować, dokumentować i oceniać zmiany z punktu widzenia ochrony jego pierwotnej idei i dziedzictwa, a następnie podejmować działania przewidziane prawem.
---
9. Niezależność misji od zmian organizacyjnych
Misja Stowarzyszenia powinna być niezależna od tego:
- kto prowadzi MKA;
- kto jest jego organizatorem;
- jaka jest jego forma prawna;
- jaka jest jego struktura organizacyjna;
- kto nim zarządza;
- w jaki sposób jest finansowany;
- jaki jest jego status własnościowy;
- jaki jest skład jego pracowników;
- jakie zmiany instytucjonalne nastąpią w przyszłości.
Zmiana organizatora lub formy prawnej MKA nie powinna oznaczać utraty przez Stowarzyszenie podstawy do ochrony jego pierwotnej idei i dziedzictwa.
---
10. Działalność obywatelska
Stowarzyszenie powinno mieć możliwość podejmowania zgodnych z prawem działań obywatelskich związanych z ochroną MKA, w szczególności:
- składania wniosków;
- składania petycji;
- składania uwag i stanowisk;
- udziału w konsultacjach;
- występowania do organów administracji publicznej;
- korzystania z prawa dostępu do informacji publicznej;
- analizowania dokumentów publicznych;
- prowadzenia debaty publicznej;
- organizowania kampanii społecznych;
- informowania opinii publicznej;
- przygotowywania raportów i analiz.
---
11. Działalność naukowa i ekspercka
Stowarzyszenie powinno mieć możliwość:
- prowadzenia badań;
- zlecania badań;
- finansowania badań;
- zamawiania ekspertyz;
- zamawiania opinii;
- przygotowywania analiz;
- przygotowywania raportów;
- współpracy z uczelniami;
- współpracy z naukowcami;
- współpracy z ekspertami;
- publikowania wyników badań.
---
12. Edukacja i upowszechnianie wiedzy
Stowarzyszenie powinno móc organizować i finansować:
- wykłady;
- warsztaty;
- seminaria;
- konferencje;
- spotkania;
- debaty;
- pokazy;
- zajęcia praktyczne;
- programy edukacyjne;
- materiały dydaktyczne;
- kursy;
- działania edukacyjne online.
Tematyka powinna obejmować w szczególności MKA, jego historię, książkę artystyczną, druk, typografię, papier, introligatorstwo, tradycyjne technologie i dziedzictwo kulturowe.
---
13. Działalność wydawnicza i informacyjna
Stowarzyszenie powinno mieć możliwość tworzenia i publikowania:
- książek;
- katalogów;
- albumów;
- opracowań;
- raportów;
- artykułów;
- materiałów historycznych;
- materiałów edukacyjnych;
- materiałów fotograficznych;
- filmów;
- nagrań;
- materiałów multimedialnych;
- stron internetowych;
- baz wiedzy;
- archiwów cyfrowych.
---
14. Współpraca
Stowarzyszenie powinno móc współpracować z:
- muzeami;
- bibliotekami;
- archiwami;
- uczelniami;
- instytucjami naukowymi;
- instytucjami kultury;
- organizacjami pozarządowymi;
- artystami;
- twórcami;
- naukowcami;
- ekspertami;
- edukatorami;
- osobami związanymi historycznie z MKA;
- administracją publiczną;
- samorządem;
- organizacjami krajowymi i zagranicznymi.
---
15. Pozyskiwanie środków
Statut powinien umożliwiać pozyskiwanie środków na realizację celów Stowarzyszenia, w szczególności z:
- składek członkowskich;
- darowizn;
- spadków i zapisów;
- dotacji;
- grantów;
- zbiórek publicznych;
- sponsoringu;
- dochodów z majątku;
- innych prawnie dopuszczalnych źródeł.
---
16. Wydatkowanie środków
Statut powinien umożliwiać finansowanie wszystkich wydatków pozostających w bezpośrednim lub pośrednim związku z realizacją celów statutowych.
W szczególności środków można używać na:
- ochronę dziedzictwa;
- dokumentowanie;
- archiwizację;
- digitalizację;
- konserwację;
- badania;
- ekspertyzy;
- analizy;
- działalność edukacyjną;
- działalność wydawniczą;
- organizację wydarzeń;
- kampanie informacyjne;
- zakup sprzętu;
- zakup narzędzi;
- zakup materiałów;
- zakup oprogramowania;
- usługi specjalistyczne;
- wynagrodzenia osób wykonujących zadania statutowe;
- utrzymanie infrastruktury niezbędnej do realizacji celów;
- koszty administracyjne związane z działalnością statutową.
---
17. Nabywanie i przyjmowanie dóbr
Stowarzyszenie powinno mieć możliwość:
- przyjmowania darowizn rzeczowych;
- nabywania dokumentów;
- nabywania publikacji;
- nabywania wyposażenia;
- nabywania narzędzi;
- nabywania maszyn i urządzeń;
- przyjmowania materiałów związanych z historią MKA;
- zabezpieczania i konserwowania takich przedmiotów;
- tworzenia własnego archiwum i zasobu dokumentacyjnego.
---
18. Działania prawne
Statut powinien przewidywać możliwość podejmowania przez Stowarzyszenie działań prawnych, administracyjnych i sądowych w zakresie, w jakim przepisy prawa przyznają mu odpowiednie uprawnienia.
Ma to obejmować w szczególności działania związane z:
- ochroną dziedzictwa;
- ochroną dóbr kultury;
- ochroną dokumentacji;
- ochroną zbiorów;
- dostępem do informacji;
- realizacją celów statutowych.
---
19. Zasada szerokiej realizacji celów
Statut powinien zostać skonstruowany tak, aby nie ograniczać Stowarzyszenia do zamkniętego katalogu konkretnych projektów.
Należy przyjąć zasadę, że:
Stowarzyszenie może podejmować wszelkie zgodne z prawem działania bezpośrednio lub pośrednio służące realizacji jego celów statutowych.
Dzięki temu możliwe będzie reagowanie również na nowe sytuacje i problemy, których nie można obecnie przewidzieć.
---
20. Kluczowa zasada interpretacyjna
Wszystkie cele i działania Stowarzyszenia powinny być interpretowane przez pryzmat jego celu nadrzędnego:
ochrony, zachowania, dokumentowania i kontynuowania pierwotnej idei, dziedzictwa, dorobku i koncepcji MKA, których podstawowym punktem odniesienia są pierwsze 30 lat jego istnienia i działalności.
Każdy projekt, wydatek, darowizna, grant, działanie edukacyjne, badawcze, wydawnicze, archiwizacyjne, społeczne lub prawne powinien być możliwy do przyporządkowania do co najmniej jednego z celów statutowych.
Jednocześnie statut nie powinien ograniczać działalności Stowarzyszenia wyłącznie do działań prowadzonych bezpośrednio na terenie MKA. Stowarzyszenie powinno móc realizować swoją misję również poprzez działalność poza MKA, w internecie, w innych instytucjach, w przestrzeni publicznej oraz we współpracy z innymi podmiotami.
---
21. Zasada ciągłości
Stowarzyszenie ma chronić nie tylko istniejący stan MKA, ale również ciągłość jego idei.
Oznacza to, że jego zadaniem nie jest wyłącznie zachowanie budynku, zbiorów czy wyposażenia, lecz przede wszystkim zachowanie odpowiedzi na pytanie:
Czym MKA miało być i czym faktycznie było w pierwszych 30 latach swojego istnienia?
To właśnie ta odpowiedź powinna stanowić podstawę oceny przyszłych zmian oraz kierunku działań Stowarzyszenia.
---
22. Najważniejsze założenie całego statutu
Statut nie powinien tworzyć kolejnego ogólnego stowarzyszenia zajmującego się „kulturą” lub „ochroną zabytków”.
Powinien jednoznacznie określać, że:
Stowarzyszenie powstało przede wszystkim po to, aby chronić pierwotną ideę MKA, jego dziedzictwo, dorobek i koncepcję, ukształtowane w pierwszych 30 latach istnienia MKA, oraz aby zapewnić możliwość ich dokumentowania, obrony, kontynuowania i przekazywania kolejnym pokoleniom.
Wszystkie pozostałe cele i formy działalności mają służyć temu celowi nadrzędnemu.
Rozszerzone założenia statutu Stowarzyszenia dopowiadają, jak chronić Muzeum Książki Artystycznej w Łodzi: dziedzictwo, działalność artystyczną, warsztaty i społeczny charakter miejsca.
To nie jest drugi apel. To pogłębienie pierwszej ramki statutowej. MKA w willi Grohmana na Księżym Młynie potrzebuje precyzji, gdy rozmowa o organizacji zaczyna przesłaniać praktykę.
Co dodaje wersja rozszerzona?
Pierwsze założenia nazywają cele. Wersja rozszerzona porządkuje sposoby działania: jak dbać o warsztat, jak mówić o zbiorach, jak utrzymać edukację i jak nie zamieniać żywego muzeum w instytucję wyłącznie ekspozycyjną.
Muzeum Książki Artystycznej przez 33 lata uczyło składu, druku i oprawy. Rozszerzony statut ma tę pamięć utrzymać. Bez niej zostaje nazwa, budynek i kilka obiektów, ale znika ciągłość kompetencji.
Społeczny charakter MKA oznacza, że publiczność nie jest dodatkiem. W żywym muzeum ludzie wchodzą w proces powstawania książki. Statut, który tego nie zapisze, będzie chronił szyld, nie praktykę.
Jak ten tekst wiąże się z obroną MKA?
Obrona Muzeum Książki Artystycznej w Łodzi wymaga dokumentów, nie tylko haseł. Rozszerzone założenia są jednym z takich dokumentów. Warto czytać je po krótszej wersji statutu i obok stanowiska Fundacji CDA.
Adres pozostaje ten sam: ul. Tymienieckiego 24. Pytanie też: czy MKA zostanie warsztatem sztuki książki, czy gablotą dziedzictwa. Ten GŁOS odpowiada od strony zasad, nie od strony pojedynczej anegdoty.
Jeśli chcesz przejść od opinii do organizacji, przeczytaj obie wersje statutu, potem apel i list otwarty do MKiDN. Razem tworzą ścieżkę od praktyki muzeum do decyzji publicznych.
W żywym muzeum liczą się ludzie, narzędzia i czas. Rozszerzone założenia przypominają, że ochrona MKA nie jest dekoracją dziedzictwa: to utrzymanie składu, druku, oprawy i publicznego doświadczenia kultury w Łodzi.
Najczęstsze pytania
Czym różni się rozszerzona wersja statutu MKA?
Dopowiada zasady ochrony dziedzictwa, warsztatów, działalności artystycznej i społecznego charakteru Muzeum Książki Artystycznej, zamiast ograniczać się do ogólnych celów.
Co to jest Muzeum Książki Artystycznej?
Muzeum Książki Artystycznej w Łodzi (MKA) to żywe muzeum sztuki książki, typografii i druku. W willi Henryka Grohmana na Księżym Młynie łączy dziedzictwo kultury fabrykanckiej z żywą techniką Gutenberga i twórczą praktyką sztuki książki.
Jak można wesprzeć obronę MKA?
Można podpisać apel w obronie Muzeum Książki Artystycznej, dodać GŁOS w dyskusji albo zapisać się do newslettera z informacjami o kolejnych działaniach.